اشاره :

مساله کشت های خارج از برنامه در خوزستان و نیاز به تامین آب کشاورزی بیش از حد سهمیه تعیین شده از جمله مواردی است که طی این سال ها در استان خوزستان  به بروز تنش میان دو سازمان بزرگ آب و برق و جهاد کشاورزی منجر شده است تا آنجا که طی خشکسالی های اخیر ، جلسات ستاد خشکسالی استان به میدانی برای جدال مدیران این دو دستگاه بدل شد . نشست هایی که هر چند در آن از تخصیص میزان مشخصی از آب  به کشاورزان سخن می رفت ، اما عملا خروجی دیگری داشت.

سازمان آب و برق همواره به کشت های بیش از حد مجاز معترض بود و جهاد کشاورزی به عدم تامین آب مورد نیاز برای کشت کشاورزان.

 آب و برق معتقد بود که در بحث کشت های صورت گرفته طی یک سال آبی ، همواره انحرافاتی از برنامه مصوب استانی وجود دارد . در مقابل ، جهاد کشاورزی مدعی می شد که سازمان آب و برق به تعهدات خود در خصوص تامین سهمیه آب ، عمل نمی کند.

 ناهماهنگی و انحراف از برنامه امسال هنگامی نمود پیدا  کرد که با توجه توافقات حاصل شده در استان ، قرار بر این بود که در طی سال آبی 89-88 و با در نظر گرفتن شرایط اقلیمی ، در حوضه دز و کارون هر کدام 80 درصد ، در حوضه کرخه 35 درصد و همچنین در حوضه مارون ، 44 درصد نسبت به سال های نرمال یا  ترسالی ، کشت صورت بگیرد که نه تنها  در عمل تحقق نیافت بلکه کشت ها در تمامی حوضه ها به صورت 100 درصدی و همانند سال های عادی انجام شد. این در حالی است که با وجود آگاهی از میزان ذخایر آب موجود در استان ، بنا به توصیه مدیران جهاد کشاورزی خوزستان ، تمام سطوح مناسب اراضی شهرستان ها برای کشت پاییزه لحاظ و از رها کردن اراضی خودداری شد با این امید که خوزستان بتواند رکورد تولید گندم را در کشور طی سال های خشکسالی به دست آورد و بدین ترتیب علیرغم هشدارها  و بر خلاف برنامه مصوب ، حدود 555 هزار هکتار از اراضی کشاورزی خوزستان طی زمستان امسال به زیر کشت رفت .

کشت های خارج از برنامه مصوب ، در حقیقت نیاز کشاورزان به آب برای آبیاری را تشدید می کند و عدم توانایی سازمان آب و برق در تامین میزان آب مورد نیاز متقاضیان ، گاه و بی گاه با تنش هایی همراه می شود.

اعتراض اخیر عده ای از کشاورزان 15 روستای اهواز از جمله روستای الباجی ، بروایه و عچرش نسبت به قطع سهمیه آب کشاورزی و نیز مسدود شدن کانال کوثر که آب را از رودخانه کرخه به زمین های کشاورزی آنها منتقل می کرد ، نمونه ای از این تنش هاست که در رسانه ها انعکاس یافت.

کشاورزان معترض اعتقاد داشتند که کانال آبرسانی کوثر تنها در جریان سفر سوم هیات دولت به خوزستان  باز بوده و پس از آن مسدود شده است. این در حالی است که با وجود انعقاد قرارداد تامین آب ، این سهمیه به درستی به آنها تخصیص نمی یابد.

معاون حفاظت و بهره برداری از منابع آب سازمان آب و برق خوزستان در این خصوص توضیح داد: در اواخر دی ماه ، یکی از کشاورزان آن منطقه قصد داشت که طرح آبیاری تحت فشار خود را همزمان با سفر هیات دولت به خوزستان اجرا کند، برای تست و راه اندازی این تاسیسات ،  بنا به درخواست جهاد کشاورزی خوزستان ، به صورت موقت افزایش آبی در کانال کوثر ایجاد شد که پس از افتتاحیه ، وضعیت تامین آب از آن کانال به حالت عادی برگشت.

فتح اله دهکردی با بیان این که سهمیه آب کشاورزی منطقه الباجی و بروایه یک متر مکعب بود که از کانال کوثر تامین می شد ، گفت :  سهمیه  آب تخصیص یافته معادل تامین آب حدود هزار هکتار است در حالی که هم اکنون در اراضی تحت پوشش کانال کوثر ، 4 هزار هکتار از اراضی به زیر کشت رفته که معادل 4 برابر سهمیه مجاز است. ضمن این که  قراردادهای تامین آب منعقد شده با کشاورزان در این منطقه نیز تنها در حد 100 هکتار بوده است.

وی با بیان این که علیرغم مکاتبه سازمان آب و برق با بخشداری ها ، فرمانداری ها و همچنین مدیران جهاد کشاورزی مبنی بر دادن معرفی نامه به کشاورزان جهت انعقاد قرارداد تامین آب ، کشاورزان مناطق مذکور هیچ گونه قرارداد تامین آبی منعقد نکرده اند ، افزود: عدم مراجعه کشاورزان ، تنها به دلیل کشت های صورت گرفته خارج از برنامه مصوب بوده است .

دهکردی همچنین با اشاره به این نکته که برای آبیاری 4 هزار هکتار کشت شده در منطقه مذکور . حداقل به آبی معادل 4 متر مکعب در ثانیه نیاز است ، تصریح کرد: کمبود آب ایجاد شده نیز به این خاطر است که آب به اندازه نیست و تنها 25 درصد نیاز کشاورزان منطقه را تامین می کند که این موضوع در نهایت به ایجاد درگیری میان کشاورزان منجر می شود. شکسته شدن دریچه های تنظیم آب کانال ، مسدود کردن کانال با وسایلی مانند گونی پر از ماسه ، لاستیک ماشین و غیره به منظور قطع جریان آب به روستاهای پایین دست نیز از جمله این تنش هاست.

کشت های خارج از نوبت و معضل کم آبی

معاون حفاظت و بهره برداری از منابع آب استان در ادامه گفت: سازمان آب و برق خوزستان  براساس برنامه ریزی های جهاد کشاورزی ، سهمیه آب کشت پاییزه را در مناطق مذکور تامین کرد اما در سه ماهه اول سال آبی جدید ، کشت هایی خارج از برنامه صورت گرفت که منجر به مراجعات مکرر کشاورزان برای تامین آب اراضی و جلوگیری از بین رفتن محصولی که کشت کردند ، شد.

وی اضافه کرد: متخصصین کشاورزی در آن زمان اعلام کردند که در ماه های دی و بهمن نیاز آبی ندارند و برای این که کشت موجود حفظ شود ، خواستار انتقال سهمیه آب دی و بهمن به آذرماه گذشته شدند با این هدف که از نیمه بهمن ماه سال جاری به بعد تامین آب به صورت نرمال باشد.

وی با بیان این که با این وجود در دی و بهمن ماه نیز آب مورد نیاز کشاورزان به صورت عادی تامین شد . افزود : به دلیل این که از نیمه دی تا پایان ماه گذشته در خوزستان با عدم بارش مواجه بودیم ، نیاز به آب به دو برابر افزایش پیدا کرد اما این امکان دیگر وجود نداشت که بیش از حد توافقی و به صورت بی رویه آب تامین شود چرا که ذخیره آب برای کشت تابستانه به خطر می افتاد.

وی همچنین در خصوص وضعیت رودخانه کرخه که منبع تامین آب این اراضی است ، توضیح داد:  رودخانه کرخه در طی دوران خشکسالی ، وضعیتی به مراتب بحرانی تر  نسبت به سایر رودخانه های استان داشت چرا که اگر آورد 5600 میلیون متر مکعبی این رودخانه را در طی سال های نرمال یا تر سالی در نظر بگیریم ، در سال 87  این میزان آورد به 1145 میلیون متر مکعب رسید و در حقیقت ما را مجبور کرد که به منظور جلوگیری از بروز فاجعه زیست محیطی و انسانی در آن حوضه ، از مخزن سد کرخه استفاده کنیم. ضمن این که حجم آب  سد کرخه نیز در سال 86 به  2300 میلیون متر مکعب ، در سال 87  به 1325 میلیون متر مکعب و در ابتدای سال جاری به 950 میلیون متر مکعب رسید که بسیار هشدار دهنده بود.

دهکردی در ادامه افزود : متاسفانه علیرغم این که توصیه شد که در سال آبی جدید ، در حوضه کرخه حداکثر 36 درصد اراضی زیر کشت برود ، در تمام مناطق تحت پوشش این حوضه ، 100 درصد اراضی به زیر کشت رفته است.

معاون حفاظت و بهره برداری از منابع آب استان با بیان این که سهمیه یک متر مکعب آب تخصیص یافته به کانال کوثر هیچ تناسبی با 4 هزار هکتار کشت صورت گرفته در مناطق مذکور ندارد ، افزود : باید از متولیان بخش کشاورزی پرسید که بر اساس چه آینده ای این 4 هزار هکتار کشت صورت گرفته و در اصل ، آنها که به کشاورزان بیش از حد نهاده پرداخت کرده اند ، باید در این خصوص جوابگو باشند.

وی در پایان افزود: تامین آب مورد نیاز کشت های نرمال موجود موجب افزایش مصرف آب ، کاهش آب قابل برنامه ریزی برای کشت تابستانه و همچنین کاهش ذخیره آب مورد نیاز برای شروع کشت زمستانه 90-89 خواهد بود که این به معنای ادامه بحران در سال آبی آینده می باشد.