نفت نیروی محرکه توسعه کشور یا منشا خسارت و نابودی محیط زیست!

به گزارش خبرنگارانرژی و صنعت ایسنا در خوزستان، نفت مهمترین منبع تامین انرژی مورد نیاز بشرامروزی محسوب می شود. ایران با قرار داشتن بر بستری عظیم از منابع انرژی از موقعیتی ارزشمند و کم نظیر در جهان برخورداراست. کشور ما چهارمین تولید و صادر کننده نفت جهان به شمار می آید. از سویی دیگر بیش از 80 درصد از کل درآمدهای صادراتی و بین 40 تا 50 درصد درآمدهای بودجه دولت از محل فروش منابع نفت و گاز کشور تامین می شود.

ایران یکی از قدیمی ترین صنایع نفت جهان را در اختیاردارد. سابقه 100 ساله، صنعت نفت ایران را به قدیمی‌ترین صنعت نفت خاورمیانه تبدیل کرده است. در هر حال نفت یک ذخیره راهبردی و یک مزیت بسیار مهم برای مردم ایران است، اما در صورت رعایت نشدن نکات فنی، مسائل ایمنی و امنیتی در به کارگیری تاسیسات و خطوط لوله انتقال این سرمایه مهم، می تواند فاجعه آمیزشده و خسارتهای جبران ناپذیری را وارد کند!

نشت نفت از خطوط لوله در کشور پدیده‌ای آشنا است که به دلایل مختلف و بیشتر به دلیل رعایت نشدن اصول ایمنی و امنیتی روی می دهد. حادثه نشت نفت در زاینده رود كه موجب قطعی آب چند روزه در استان‌های اصفهان و یزد شد، نشت نفت خام دراز خط لوله مارون به اصفهان در میداود استان خوزستان و همچنین نشت نفت از خط لوله نفت شمال- تهران که در پی آن نفت وارد حبله رود شد، از جمله نمونه‌های مهم این حادثه در کشوراست.

اما این بار حادثه نشت نفت، دوباره گریبان مردم خوزستان را گرفت.

در 30 دقیقه بامداد پنج شنبه، یکم اسفندماه سال جاری خط لوله 18 اینچ انتقال نفت تولیدی کارخانه‌های دهلران و چشمه خوش در حد فاصل کیلومتر 74، دچار نشت بی صدا به رودخانه مهم کرخه شد.

به گفته مسوولان 6 تا 10 هزار بشکه نفت آرام آرام به این رودخانه که نقش مهمی در زندگی جانداران و مردم منطقه دارد وارد شد.

سید جعفر حجازی، استاندار خوزستان در این باره گفت: زمان وقوع این حادثه نیمه‌های شب بود و اوایل صبح متوجه وقوع این حادثه شدند.

وی افزود: كاركنان شركت آب و فاضلاب روستایی خوزستان نخستین افرادی بودند كه از موضوع نشت نفت در رودخانه كرخه مطلع شدند و بلافاصله در ساعات نخست صبح نیروهای شركت ملی نفت، در محل حادثه حاضر بودند اما متاسفانه در آن زمان نفت وارد رودخانه شده بود.

* مهار سه مرحله‌ای حادثه نشت نفت در کرخه

حجازی اظهار داشت: از ساعات نخستین وقوع این حادثه با در نظر گرفتن تدابیر خاص و تشكیل كمیته نشت نفت در كرخه، كار پی‌گیری شد. مهار نشت نفت در رودخانه كرخه در سه مرحله پی‌گیری شد. مرحله نخست كنترل نشت نفت كه ظرف مدت 48 ساعت پس از وقوع حادثه انجام شد. نصب پل شناور، بوم‌های جمع كننده نفت از سطح آب، قطع موقت جریان آب رودخانه كرخه از طریق سد كرخه، از جمله كارهایی است كه در این مرحله به اجرا درآمده است.

وی عنوان كرد: مرحله دوم كار، جمع آوری نفت منتشر شده بر سطح آب رودخانه كرخه بود كه با استفاده از تجهیزات خاص، ظرف پنج روز انجام شد. در این مرحله تمام نفت منتشر شده بر سطح آب رودخانه كرخه پاكسازی شد.

حجازی خاطر نشان كرد: از روز هفتم پس از وقوع حادثه، مرحله سوم كار كه پاكسازی نهایی است، با پاكسازی در طول دو ساحل رودخانه كرخه و توسط نیروهای بسیجی  آغاز شد. 

وی تصریح كرد: با اقداماتی كه در طول مدت وقوع حادثه در بخش آب‌رسانی شهری انجام شد، قطعی آب در سطح شهرهایی كه منابع تامین آب آنها، كرخه بود، تجربه نشد.

حجازی با بیان اینكه هم اینك 12 واحد تاسیسات آبرسانی روستایی منطقه در حال فعالیت است گفت: در بخش آبرسانی روستایی نیز، بدلیل اینكه خواست ما علاوه بر آبرسانی به مردم روستاها، آسیب وارد نشدن به تجهیزات نیز بود، آب برخی روستاهای مسیر رودخانه كرخه قطع شد. البته این امكان وجود داشت كه با نصب فیلتر در این مجتمع‌ها آبرسانی روستایی، را انجام دهیم، اما ترجیح داده شد، آبرسانی به روستاهای مسیر رودخانه كرخه از طریق تانكرهای آبرسان انجام شود.

استاندار خوزستان افزود: قطره‌ای از نفت نشت شده به تالاب‌ هورالعظیم كه در پایین دست رودخانه كرخه قرار دارد وارد نشده است.

همچنین غلام رضا حسن بیگلو، مدیرعامل شركت ملی مناطق نفت‌خیز جنوب به خبرنگار ایسنا در خوزستان درباره اقدامات انجام شده برای مهار ابعاد این حادثه گفت: پوسیدگی خط لوله‌ای، عامل نشت نفت به آب رودخانه بود. پس از وقوع این حادثه، گروه‌های عملیاتی ویژه به سرعت برای رفع مشكل كار خود را آغاز كردند. همچنین مدیر عامل شركت ملی نفت، ساعاتی پس از وقوع حادثه در محل حاضر شد و از نزدیك فعالیت‌ها را كنترل و پی‌گیری كرد.

وی عنوان كرد: برای جذب نفت بر روی آب رودخانه، پنج هزار ورقه جذب نفت تامین شد. این برگه‌ها توانایی جذب لایه‌های نازك چربی بر سطح آب و حذف خاصیت چرب بودن آب را دارند.

بیگلو درباره اثر نشت این خط لوله بر تولید نفت، خاطر نشان كرد: نشت این خط لوله مشكل جدی در تولید نفت بوجود نیاورد و پس از وقوع این حادثه، نفت توسط یك خط لوله كه از بستر رودخانه می‌گذشت به اهواز انتقال داده شد و شرایط انتقال نفت به حال عادی بازگشت.

* کمک ویژه نیروهای بسیجی به مهار و جمع آوری نفت از کرخه

*آلوده شدن 125 كیلومتر از طول رودخانه به نفت

سردار سرتیپ پاسدار محسن كاظمینی، فرمانده سپاه ولی عصر(عج) استان خوزستان در نشست بررسی مشكلات ناشی از نشت نفت در رودخانه كرخه که در محل استانداری خوزستان برگزار شد، گفت: در پی این حادثه 125 كیلومتر از طول رودخانه كرخه به نفت آلوده شد. آلودگی نفتی رودخانه از نقطه وقوع حادثه آغاز و تا سد اطراف شهر حمیدیه ادامه یافت.

وی عنوان كرد: روزانه حدود سه هزار نفر در پاكسازی منطقه از نفت، بكارگیری شدند. مردم منطقه نیز با امكانات موجود، كمك‌ بسیاری به تیم‌های پاكسازی كردند. در صورت بسیج نشدن نیروها در استان، خسارتهای بیشتری وارد می‌شد. با تدابیر اندیشه شده پس از وقوع حادثه، كمترین زیان‌ به استان وارد شد.

*  آیا منطقه درکوتاه مدت به حالت اولیه باز می‌گردد!

هرمز محمودی راد، مدیركل حفاظت محیط زیست خوزستان عنوان كرد: كار بسیار گسترده‌ای برای رفع آلودگی رودخانه انجام شده است. توقع نداریم در مدت كوتاهی منطقه به حالت اول بازگردد. شاید مرور زمان بتواند منطقه را به حال اولیه باز گرداند.

اما نظر برخی نمایندگان مردم در مجلس شورای اسلامی و مسوولان در مورد این واقعه کاملا متفاوت است. به نظر می رسد پوسیدگی دلیل فنی این رخداد بود و با نگاهی ژرفتر به موضوع در می‌یابیم این رخداد به پوسیدگی خلاصه نمی شود.

* بی احتیاطی و سهل انگاری دلیل وقوع این حادثه

محسن رضایی، دبیر مجمع تشخیص مصلحت نظام در جمع خبرنگاران رسانه های گروهی در پاسخ به خبرنگار ایسنا افزود: بی احتیاطی یکی از عوامل حادثه نشت نفت در كرخه بوده است. باید با این بی احتیاطی‌ها برخورد شود.

وی عنوان كرد: باید از رخداد مجدد چنین حوادثی در كشور جلوگیری شود. شركت ملی نفت ایران و دولت باید خسارتهای وارد شده بر اثر این حادثه را جبران كنند. بر اساس گزارشات، 6 هزار بشكه نفت وارد رودخانه كرخه شده است.

همچنین حجت‌الاسلام و المسلمین مجید ناصری‌نژاد، رئیس مجمع نمایندگان مردم خوزستان و نماینده مردم شادگان در مجلس شورای اسلامی با ارائه نظری مشابه به خبرنگار ایسنا گفت: سهل انگاری و بی توجهی دلیل اصلی رخ دادن حادثه نشست نفت در رودخانه مهم كرخه بوده است و فرسودگی و پوسیدگی خط لوله انتقال نفت خام ایلام به خوزستان، دلیل فنی این حادثه بود.

وی افزود: شاید با تعویض به هنگام بخشی از خطوط لوله فرسوده، می‌شد از رخ دادن این حادثه بزرگ جلوگیری كرد. گمان نمی‌كنیم تعویض خطوط لوله فرسوده، هزینه‌ای بیشتر از زیان وارده از سوی این حادثه به مردم را در پی داشت.

* وارد شدن خسارات جبران ناپذیر به مردم و محیط زیست خوزستان

ناصری‌نژاد اظهار داشت: نشت نفت در كرخه مشكلات بسیاری را برای مردم و محیط زیست و از سوی دیگر صنعت نفت بوجود آورد. پس از این حادثه بخش مهمی از محیط زیست خوزستان آلوده شد.

وی بیان کرد: در دوران خشكسالی كه نیاز شدیدی به آب رودخانه وجود دارد، آلودگی آنها به نفت، مشكلات گسترده‌ای را برای مردم ایجاد می كند. در پی این حادثه بسیاری از موتور پمپ‌های كشاورزان كه برای آبیاری، آب رودخانه را برداشت می‌كردند، آتش گرفت و نابود شد.

ناصری‌نژاد با تاكید بر اینكه چنین حوادثی برای چندمین بار دراستان خوزستان رخ می‌دهد، عنوان كرد: اینها تنها گوشه‌هایی از خسارات وارد شده به مردم از پی این حادثه است. وزارت نفت باید علاوه بر پاكسازی آلودگی‌های وارده به محیط زیست خوزستان، زیانهای وارده به مردم استان را جبران كند. این موضوع خواست همه نمایندگان مردم خوزستان است.

وی یادآور شد: در حال حاضر پدیده‌های زیست محیطی همچون خشكسالی و گردوغبار، مردم خوزستان را آزار می‌دهد، ما نباید با دست خودمان مشكلی به این مشكلات بیافزاییم.

ناصر سودانی، نماینده مردم اهواز در مجلس شورای اسلامی نیز دراین باره گفت: حادثه نشت نفت، خسارتهای جبران ناپذیری به زمین ها، محصولات كشاورزی، محیط زیست منطقه و همچنین تاسیسات دولتی و مردمی وارد ساخته است.

*آتش زدن نفت بر سطح آب رودخانه

*افزودن برخی مشكلات فنی پیش آمده بر ابعاد خسارتهای این رخ‌داد

وی خاطرنشان كرد: متاسفانه پس از وقوع حادثه نشت نفت به درون رودخانه كرخه، برخی مشكلات فنی پیش آمده بر ابعاد حادثه افزود. همچنین با تاخیر نسبت به مهار حادثه اقدام شد.

سودانی عنوان كرد: در نخستین اقدام، نفتی كه بر سطح آب رودخانه كرخه پخش شده بود، به صورت آگاهانه و برای مهار حادثه، آتش زده شد. متاسفانه این اقدام، كار غیر اصولی و غیر كارشناسانه بود كه موجب آلودگی‌های شدیدی در محیط زیست و گسترش ابعاد حادثه شد.

وی تصریح كرد: وزارت نفت، علاوه بر لزوم جبران سریع زیانهای وارده به مردم، باید محلهای فرسوده خطوط لوله نفت را شناسایی كرده تا در آینده از بروز چنین حوادثی در خوزستان جلوگیری شود.

اما در این حادثه نقاط ابهامی وجود داشت که برای یافتن پاسخی برای آنها دوباره به سراغ استاندار خوزستان که از لحظات نخست وقوع این حادثه در جریان کار قرار داشت رفتیم.

*آتش زدن نفت روی سطح آب کرخه توسط برخی اهالی

*تکذیب وجود مشكلات فنی در ساعات اولیه وقوع حادثه

*وجود نداشتن آثار خوردگی در محدوده این خط لوله براساس گزارش شرکت نفت

سید جعفر حجازی در تشریح ابعاد دیگر این حادثه با بیان اینکه برخی از اهالی منطقه، نفت منتشر شده بر سطح آب رودخانه را آتش زدند، گفت: آنها فكر كرده بودند با این كار از نزدیك شدن نفت به سمت پمپ‌ها جلوگیری می‌كند. متاسفانه آتش زدن نفت موجود بر سطح رودخانه بیشتر موجب آسیب دیدن پمپ‌ها شد. البته با این وجود، وزارت نفت خسارت وارده به پمپ‌ها را نیز پرداخت كرد. آتش سوزی نفت بر سطح آب رودخانه حدود سه ساعت به طول انجامید و پس از آن كنترل شد.

وی توضیح داد: مشكلات فنی ابتدای كار و افزایش فشار نفت خط لوله را در ساعات اولیه وقوع حادثه به هیچ وجه تایید نمی‌كنیم. اساسا بر روی این موضوع اختیاری وجود نداشته و شیرها به صورت اتوماتیك در صورت وقوع افت فشار در لوله بكار می افتد و جریان را در خط لوله قطع می كند.

حجازی اظهار داشت: از 170 كیلومتر طول این خط لوله‌ كه بیش از40سال قدمت دارد، 85 كیلومتر تعویض و نوسازی شده است. این خط لوله نفت، در مقطع رودخانه كرخه نیز تعویض شده بود، اما به دلیل نصب شیرآلات ایمنی در دو طرف خط لوله در مقطع رودخانه، عملا از خط قدیمی بهره‌برداری می‌شد. بنابراین وزارت نفت می‌دانست این خط لوله باید تعویض شود و مشغول كار بود اما بدلیل محدودیت منابع مالی و حجم بالای كار، عملا پروژه تعویض این خط لوله با كندی پیش می‌رفت.

استاندار خوزستان خاطر نشان كرد: بر اساس گزارشات وزارت نفت و بر طبق آزمایشات انجام شده، پیش از آن آثار خوردگی در محدوده‌ای از خط لوله كه عامل این رخ‌داد بود، مشاهده نشده بود. بر این اساس در محل نشت خط لوله، یك قسمت زاویه‌ای وجود دارد، كه بدلیل فشار موجود در خط لوله، در ابتدا دچار نشت اندكی می‌شود، سپس ابعاد این نشت گسترش یافته و بازشدن درز جوش‌ها را به همراه می آورد. بر اساس گزارشات وزارت نفت، در آزمایشات ضخامت سنجی‌ انجام شده با دستگاههای ویژه بر روی این خط لوله، هیچ گونه كاهش ضخامتی در مقطع رودخانه كرخه خط لوله نفت مشخص نشده است.

حجازی تصریح كرد: پس از وقوع این حادثه، شیرهای اتوماتیك تعبیه شده در خط لوله، كار خود را به‌درستی انجام دادند و خط لوله را از دو طرف مسدود كردند. نفتی كه وارد رودخانه شد، مقداری بود كه بین دو شیر قطع كننده جریان در لوله باقی مانده بود. البته تكنولوژی این خط لوله مربوط به 40 سال پیش و فاصله بین این دو شیر حدود شش كیلومتر بوده است. در خط لوله جدید برای كاهش احتمال، وقوع حادثه، فاصله بین دوشیر اتوماتیك قطع كننده جریان كاهش یافته است.

وی تاكید كرد: با اقدامات به موقع، كمترین زیان به كشاورزان وارد شد. البته با وجود اطلاع رسانی‌های انجام شده از ساعات نخست پس از وقوع حادثه، برخی كشاورزان در مزارع خود حضور نداشتند و پمپهای تامین آب كانالهای كشاورزی، نفت منتشر شده بر سطح آب رودخانه را، وارد این كانال‌ها كردند. البته در این حادثه هیچ نفتی به اراضی كشاورزی وارد نشد.

حجازی با بیان اینکه بدلیل مدیریت ویژه اعمال شده خسارتهای وارده از سوی این حادثه به حداقل رسید، یادآور شد: بر اساس تحقیق انجام شده حادثه نشت نفت بر سطح آب، در 80 كشور جهان كه فعالیت تولید نفت را انجام می‌دهند تجربه شده است. خلاقیت، تدبیر و دلسوزی مدیران دستگاههای اجرایی، بسیج نیروها در سطح منطقه، همكاری مردم و بخصوص كشاورزان منطقه موجب به حداقل رسیدن خسارتهای وارده به استان شد. حادثه نشت نفت بر سطح آب رودخانه در چنین ابعادی، برای نخستین بار در ایران اتفاق می‌افتد. با توجه به گستردگی ابعاد این حادثه، انجام پاكسازی لازم ظرف مدت سه هفته، ركورد به شمار می رود.

* شناسایی و معرفی عاملان حادثه نشت نفت به کرخه

اما در پی این حادثه سید شریف حسینی، نماینده مردم اهواز در مجلس شورای اسلامی خواستار شناسایی و معرفی عاملان حادثه نشت نفت به کرخه که با سهل انگاری این رخداد را به وجود آوردند، شد.

وی گفت: پس از وقوع حادثه نشت نفت در كرخه، 12 نفر از نمایندگان خوزستان با تذكر به وزیر نفت، خواستار تشكیل كمیته‌ای متشكل از نمایندگان وزارت نفت، وزارت نیرو، نماینده ریاست جمهوری، نماینده سازمان حفاظت محیط زیست، نماینده استانداری خوزستان برای بررسی حادثه و برآورد خسارتهای مشهود و نا مشهود وارده به مردم خوزستان شدند.

حسینی با بیان اینكه سهل انگاری در مورد ایمنی و بهداشت به هیچ وجه پذیرفتنی نیست، افزود: این موضوعات به صورت مستقیم با جان مردم مرتبط است و سهل انگاری در آن قابل بخشش نیست. كمیته تشكیل شده برای بررسی این حادثه مسوولیت شناسایی افرادی كه با سهل انگاری موجب رخ دادن چنین حادثه‌ای شدند را برعهده دارد.

وی با اشاره به لزوم جبران هرچه سریعتر خسارتهای وارده به مردم از سوی این حادثه، اظهار داشت: این خسارتها می‌تواند مستقیم و یا غیرمستقیم به مردم خوزستان وارد شده باشد. قطعا آثار زیانبار این حادثه تا مدتی همچنان ادامه خواهد یافت. وزارت نفت باید با در نظر گرفتن تدابیر لازم، از وقوع چنین حوادثی در كشور جلوگیری كند.

* عذر خواهی وزیر نفت از مردم حاشیه كرخه!

غلام‌حسین نوذری وزیر نفت، پس از بازدید از منطقه آلوده شده به نفت رودخانه كرخه، با ابراز رضایت از عملکرد کارکنان صنعت نفت و مسوولان استان در مهار نفت جریان یافته در رودخانه‌ و پاكسازی محیط ، اظهار داشت: نگرانی محیط زیست قابل درك است، زیرا باید محیط زیست را برای نسل خود و آینده حفظ كنیم.

وی با بیان اینكه خط لوله سانحه‌ دیده بیش از 40 سال قدمت داشت، خاطر نشان كرد: این خط لوله هشت سال دوران دفاع مقدس را پشت سر گذاشته بود و امكان حفاظت از این خط لوله وجود نداشته است. با این احوال بارها این خط لوله، توسط همكاران تعمیر شده است اما این بار كنار رودخانه‌ موجب نشر نفت به رودخانه‌ كرخه شد.

نوذری با اشاره به ساخت بخش اعظم خط لوله‌ 20 اینچی به موازات خط لوله 18 اینچی قدیمی موجود تشریح كرد: ساخت خط لوله جدید از دوسال پیش آغاز شده كه از مجموع 157 كیلومتر تاكنون بیش از 100 كیلومتر آن تكمیل شده است. حتی بخش‌های مهمی كه نیاز به گذشتن خط لوله از زیر رودخانه بود، انجام شده و فقط مانده‌ بود كه دو سر خط لوله‌ی جدید به خط لوله موجود وصل شود كه 10 تا 15 روز زمان نیاز داشت، که این اتفاق افتاد و هم اكنون از خط لوله جدید استفاده می‌شود. بررسی‌ها برای وضعیت خطوط لوله‌ استان با استفاده ازسیستم پیگ هوشمند انجام می‌شود.

وی با اشاره به این‌كه تلاش‌های انجام شده برای جلوگیری از رسیدن نفت به هورالعظیم از جمله فعالیت‌های مهم بوده است، گفت: اگر نفت به هورالعظیم می‌رسید، برای همیشه محاصره می‌شد. جمع آوری قطره‌های نفت باقی‌مانده در نی‌زارهای اطراف رودخانه ضرورت دارد. هم اكنون آب آشامیدنی مردم كاملا تامین و از ابتدا فعالیت‌هایی برای كاهش فشار بر مردم انجام شده است.

نوذری ادامه داد: من به عنوان وزیر نفت از زحمتی كه برای مردم حاشیه كرخه پیش آمد، عذرخواهی می‌كنم. البته در این زمینه پرداخت خسارات كه مبلغ آن خیلی زیاد نبود، انجام شده است.

* جریمه نشدن وزارت نفت درپی نشت نفت به کرخه!

اما دكتر فاطمه واعظ جوادی، معاون رییس‌جمهوری و رییس سازمان حفاظت محیط زیست، در پاسخ به ایسنا در باره میزان نفت وارد شده به رودخانه كرخه گفت: بر اساس آخرین گزارشات، دریافتی حدود 10 هزار بشكه نفت وارد رودخانه كرخه شده است. عملیات مهار حادثه تنها با فاصله چند ساعت از آغاز نشت نفت در منطقه آغاز شد.

وی با اشاره به ارایه گزارش آلودگی رودخانه كرخه در هیأت دولت تصریح كرد: وزارت نفت تعویض خط لوله كرخه را در دستوركار قرار داده بود كه بخش عمده‌ای از این مسیر تعویض شده است. در پی ارایه گزارش آلودگی رودخانه كرخه در هیأت دولت، رییس جمهوری دستور اكید برای مساعدت و فوریت در راستای استحصال آلودگی و خارج كردن آن از منطقه صادر كردند كه بر این اساس وزارت نفت متعهدشد تا اقدامات لازم را برای رفع کامل آلودگی انجام دهد.

رییس سازمان حفاظت محیط زیست گفت: ورود نفت به رودخانه كرخه عمدی نبوده است، بنابراین وزارت نفت از سوی محیط زیست جریمه نمی‌شود.

*****************************

بی شک مهار چنین حادثه ای در چنین ابعاد کاری بزرگ را می طلبد و جز با همکاری و بسیج نیروها امکان پذیر نبود، اما موضوع مهم تر از آن، انجام اقداماتی برای جلوگیری از وقوع حوادث مشابه در کشور است.

حال باید دید وزارت نفت با درس گرفتن از این حادثه اقدامات ویژه ای را برای پیش گیری از نشت نفت از خطوط لوله پی گیری می کند یا خیر؟ آیا این بار باید در یک تالاب یا جنگل یا رودخانه دیگر شاهد این چنین رخ‌دادها باشیم؟

تنها گذر زمان پاسخ این پرسش را نمایان می‌سازد! 

پس از تهیه و جمع‌بندی این گزارش باخبر شدیم وزیر نفت به عنوان وزیر سبز دولت نهم از سوی سازمان حفاظت محیط زیست برگزیده شد.

گزارشی از پیمان رفیعی خبرنگار ایسنا