جستجوی سرنخ اصلی مشکلات طرح های آب!
اشاره : اول قرار بود در مورد مقایسه اعتبارات مصوب و تخصیص طرح های عمرانی از محل درآمدهای عمومی سازمان آب و برق در فاصله سال های 84 تا 88 گفت و گو کنیم اما ناخودآگاه بحث به سمت پروژه های غیرفعال سدسازی خوزستان ، آبرسانی ها و نیز طرح های توسعه منابع آب استان ، تغییر جهت داد. جنس گفت و گو با خدابخشی همین است. در مورد همه چیز می توانید با او بحث کنید البته اگر یک سر این بحث ها ، به مسایل آب وصل باشد... مجری سد خیرآباد ، رییس هیات مدیره انجمن صنفی مهندسان صنعت آب خوزستان و در ضمن مدیر سایت " آب نما نیوز " هم هست . سدی که در هیاهوی اجرای طرح های آبرسانی ، به دلیل تغییر نوع نگرش و اولویت های اجرایی در سازمان آب و برق ، فراموش شده است. البته وی وقتی که در برابر این پرسش که " چرا کسی به اهمیت این سد واقف نیست " قرار می گیرد ، با لبخند اعتراف می کند که به عنوان مجری سد ، در مورد پروژه خیرآباد کم لطفی کرده و چندان اطلاع رسانی و اظهارنظر نکرده است. در هر صورت فرصت مناسبی بود تا در لابه لای گفت و گو با وی ، گریزی به مسایل مختلف آب استان بزنیم. - برای شروع ، اگر بخواهیم رابطه بین تخصیص و نقدینگی مربوط به پرداخت اعتبارات مصوب طرح های عمرانی سازمان آب و برق را در سال 88 با سال های گذشته مقایسه کنیم ، به چه نتیجه ای می رسیم؟ * آن چه مسلم است در دوره دولت های قبلی ، بین تخصیص و نقدینگی موجود همواره تناسب وجود داشت یعنی نقدینگی ، معادل تخصیص بود اما در حال حاضر چنین هماهنگی بین وزارت اقتصاد و بانک مرکزی برقرار نیست. در واقع بعضاً تناسبی بین آنچه که اعتبار تخصیص یافته می نامیم و آنچه که بانک مرکزی کشور پرداخت می کند ، وجود ندارد . به همین خاطر است که وقتی استارت اجرای طرحی زده می شود ولی اعتبار لازم به دست مجری و پیمانکار نمی رسد ، پروژه غیرفعال می شود و بر این اساس ، پیمانکار هم حجم عملیاتی اش را کنترل می کند و این موضوع در مجموع باعث می شود که کار کند پیش برود و طبیعتا شما نمی توانید طبق برنامه ریزی عمل کنید. - در این صورت اجرای یک طرح چگونه با تورم موجود پیش می رود؟ * در طول مدت زمان اجرای طرح ، تورم موجود در کشور باعث می شود که اعتبار تخصیصی به یک طرح حتی تا 100 درصد افزایش پیدا کند. این به آن خاطر است که اعتبارات مربوط به یک طرح که باید به صورت سالانه تخصیص یابد ، مصوب نمی شود و اگر بشود بسیار کمتر از آن مقداری است که آن طرح نیاز دارد. مثلا در طرح های سد سازی استان خوزستان شاهدهستیم که سالانه اعتباری بسیار کمتر از آن عددی که در طرح مصوب ذکر شده ، اختصاص یافته می یابد. لازم است به این نکته هم اشاره کنم که هر طرحی پیش از تصویب ، توسط مشاور به یک برآورد عدد و رقمی می رسد. یعنی برآوردها مثلا برای خرید زمین ، کارهای مطالعاتی ، پیمانکاری و هزینه های کارفرمایی و غیره توسط مشاور انجام می شود ضمن این که یک رقم معمولی هم با تورم در نظر گرفته شده و به یک رقم به عنوان پایه و مبنا می رسد و معمولاً هم این رقم توسط معاونت برنامه ریزی ریاست جمهوری پذیرفته می شود. اما در هر صورت همیشه این دعوا وجود دارد که معاونت برنامه ریزی تنها آن میزان برآوردی را که مشاور در اسنادش آورده قبول می کند در حالی که این برآورد در واقع پولی است که مثلاً با هزینه های دو سال قبل برای هزینه های مستقیم اجرای طرح حساب شده است . این در حالی است که ما در طول مدت اجرای یک طرح هزینه های جانبی زیادی خواهیم داشت و تورم در طول این مدت باعث می شود که رقم اولیه برای انجام طرح ، تا صد در صد نیز افزایش یابد- با توجه به توضیحاتی که دادید ، من سدهای اجرایی استان را مثال می زنم . چرا این سدها هم اکنون غیرفعال اند ؟ با در نظر گرفتن تورم موجود ، چرا هیچ کوششی برای اتمام عملیات اجرایی این سدها از طریق پرداخت اعتبارات کافی صورت نمی گیرد ؟ آیا ضرورت اتمام این سدها در این برهه از زمان احساس نمی شود ؟ *حالا یا ضرورت احداث هر چه سریعتر این سدها احساس نشده یا هر مساله دیگر. اما ، من به خصوص فکر می کنم در این موضوع عدالت رعایت نشده است. در مورد این سدها اتفاقی که رخ داده این است که اعتبارات مصوب را ندادند. شما نگاه کنید به استانی مانند مازندران . شرکت آب منطقه ای این استان 9 سد را در دست اجرا دارد . اعتبارات لازم را گرفته و همزمان دارد اجرا می کند. اما در استان خوزستان تنها 3 سد اجرایی داریم : بالارود ، خیرآباد و جره که از این 3 سد ، اعتبارات 2 سد داده نشده و ساخت سد جره هم که 14 سال به طول انجامیده به این دلیل بوده که اعتبارات سنواتی اش تصویب نشده است . شما به این مساله دقت کنید. قرارداد اولیه سد جره ، 7 میلیارد تومان بوده ولی این سد هم اکنون با 70 میلیارد تومان دارد تمام می شود در صورتی که اگر اعتبارات سنواتی اش را درست پرداخت کرده بودند ، ساخت آن هم به مشکل برنمی خورد و می توانست با هزینه های بسیار کمتر ساخته شود. سد خیرآباد و بالارود هم علی رغم این که جزو طرح های مصوب هیئت دولت هستند اعتبار سالانه شان طبق برنامه مصوب نشده و آن چه که مصوب شده نیز تخصیص داده نشده است. در نهایت نقدینگی که داده می شود عمدتاً برای حفظ پیمانکار و پرداخت حقوق و دستمزد و نگهداری دستگاه ها و ماشین آلات است و در مورد این سدها عملا کار اجرایی صورت نمی گیرد. - به هر حال با توجه به سمت و سوی سازمان و اولویت دادن به اجرای برخی طرح ها مثل طرح های آبرسانی ، به نظر می رسد ساخت سدی همچون بالارود و یا خیرآباد در شرایط حاضر ، آنچنان ضرورتی ندارد... *ساخت این سدها قطعا ًضروری است. ببینید سدهایی که سازمان آب و برق مطالعه کرده ، در حال حاضر اولویت آبرسانی پیدا کرده اند چرا که شهرهای پایین دست این سدها بدون استثنا مشکل آب دارند . سد خیرآباد سدی است که در نهایت مخزنی می شود برای آبرسانی به هندیجان . وضعیت آب هندیجان هم که اظهر من الشمس است و همه می دانند چه مشکلاتی آنجا وجود دارد یا سد بالارود برای آبرسانی به حسینیه و روستاهای اطراف دیده شده و سد صیدون هم که مشکل آب شرب باغملک و پایین دست را برطرف می کند. - در مورد آب هندیجان شاهد بودیم چه قدر تلاش شده که آب از سد کوثر و از طریق یک خط ، منتقل شود ولی از ساخت سد خیرآباد که در پایین دست سد کوثر قرار دارد ، خبری نیست... * این موضوع اصلا شدنی نیست و کلا منتفی شده. منابع آب سد مخزنی کوثر برای شهرهای حاشیه خلیج فارس و كشاورزی استان كهگیلویه وبویر احمداختصاص یافته است. - اگر ساخت سد خیرآباد مهم است ، چرا تا کنون هیچ مقام مسیولی در ضرورت ساخت این سد سخن نگفته است ؟حتی عطارزاده در سفرهایش به خوزستان قول انتقال آب از سد کوثر را به شهرهای جنوب شرق استان می دهد اما از ضرورت تسریع در ساخت سد خیرآباد چیزی نمی گوید؟ * ( با خنده ) خیلی ها هنوز نمی دانند خیرآباد خوردنی است یا پوشیدنی ! از آن گذشته آن قدر که من در مورد موضوعات دیگر اطلاع رسانی می کنم ، در مورد سد خیرآباد به دلیل این که مجری آن هستم چیزی نمی گویم.... - خوب من سوالم را جور دیگری می پرسم . به طور کلی سازمان آب و برق با ساخت سد خیرآباد چه هدفی را دنبال می کند*هدف اولیه تامین آب کشاورزی 12 هزار هکتار از اراضی پایین دست بوده و به همین دلیل در مطالعات آبرسانی گنجانده نشده بود اما در حال حاضر این سد اولویت آبرسانی پیدا کرده است و حتی مشاور گرفته اند که برای آبرسانی ، بندی در بالادست خیرآباد زده شود و لی اشتباه می کنند چون مشاور سدمطالعه کرده و به این نتیجه رسیدیم که امکان احداث هیچ گونه بندی به منظورذخیره مناسب آب در بالادست سد خیرآباد وجود ندارد. در مورد آب شرب هم تنها به این نکته بسنده می کنم که کیفیت آب خیرآباد از دز هم بهتر است و سختی آب رودخانه زهره را هم ندارد . - با این اوصاف همه چیز تحت الشعاع بحث آبرسانی قرار گرفته و این موضوع حتی ساخت سدها را هم در این استان تحت تاثیر قرار داده است... * بله . آمارها نشان می دهد که اعتبارات طرح های توسعه منابع آب استان ، به نسبت طرح های آبرسانی و نیز برق آبی ها کاهش پیدا کرده است. در حقیقت از سرجمع بودجه های فصل توسعه منابع آب استان کم شده و به طرح های آبرسانی اضافه شده است . - یعنی به بودجه امسال سازمان چیزی اضافه نشده است ؟ * خیر.كاهش هم داشته - دلیل این همه توجه سازمان آب و برق به طرح های آبرسانی چیست ؟ در حالی که آبفا نیز در این قضیه تعهداتی دارد؟ * در سال 84 ، مدیر عامل وقت در اواخر دوره کاری خود در سازمان آب و برق خوزستان با پیش بینی این که وضعیت آب شهرهای خوزستان در سال های آینده به شدت بغرنج می شود ، با استدلال اینكه وظیفه طرح های تأمین وانتقال آب بر عهده شركت های آب منطقه ای است ، طرح های آبرسانی را از آبفا به آب و برق منتقل کرد . البته او این کار را با دو هدف انجام داد. یکی این که تا آن تاریخ ، طرح آبرسانی در خوزستان انجام نشده بود . دوم این که اگر بحث آبرسانی ها در خوزستان راه نمی افتاد ، بحث انتقال آب از سرشاخه های استان خیلی راحت تر انجام می شد. در حال حاضر ضرورت آبرسانی به شهرهای خوزستان می تواند یاد آوری نماید که طرح های انتقال آب از سرشاخه های استان انجام نگیرد چون مردم این طرف تشنه اند. - برداشت من این است که آبرسانی اصلا جزو وظایف تعریف شده سازمان آب و برق نیست ... * هست. در تمام استان ها ، آبرسانی راشركت های آب منطقه ای انجام می دهند. - آیا کاهش اعتبارات طرح های توسعه منابع آب و در مقابل افزایش اعتبارات آبرسانی استان ، توجیه منطقی دارد؟ * اصلاً بحث ما در سازمان این بود که عکس این موضوع عمل شود . یعنی اعتبارات فصل منابع آب افزایش پیدا کند. در حالی که مطالعات بسیاری از طرح های آبرسانی استان هنوز انجام نشده ولی ردیف اجرایی گرفته است. در صورتی که اگرنقدینگی در طرح شبکه های آبیاری که فعال است و پیمانکار دارد کار می کند ، تزریق بشود ، پیشرفت فیزیکی آن سریعتر اتفاق می افتد. ما الان در بحث طرح های آبرسانی به نسبت 4 سال گذشته ، 26 درصد افزایش اعتبار داریم اما به همان نسبت در طرح های توسعه منابع آب استان 5/13 درصد کاهش داشتیم. - چون در آبرسانی ها بیشتر جنبه تبلیغاتی کار مد نظر است؟ * بله. به هر حال طرح های آبرسانی بیشتر دیده می شوند و بهتر می توان روی آنها مانور داد. البته این را هم باید در نظر گرفت که بحث آب شرب ، موضوع بسیار جدی و مهمی است که نباید از آن غافل شد. - شما به این موضوع اشاره کردید که بسیاری از طرح های آبرسانی ، بدون مطالعه ، در حال انجام است . چطور چنین چیزی ممکن است ؟ * در بحث آبرسانی ها در استان در حال حاضر طرح هایی داریم که مطالعه نشدند ولی ردیف بودجه اش تصویب شده است . به طور مثال بحث آبرسانی به شهرهای جنوب غرب استان مطالعاتش تکمیل نشده ولی ردیف های اعتباری خود را گرفته اند یعنی مطالعات مصوبی نبوده و مشخص نیست که طرح باید چگونه اجرا شود. در بخش از آبرسانی ها مطالعات در حال انجام است ولی مطالعات مصوب نداشتیم .- پس طرح ها ، با چه پشتوانه ای به اجرا رفته اند ؟ * اصولاً اجرای طرحی باید مصوب شود که مطالعات مصوب داشته باشد . مطالعه مصوب هم مطالعه ای است که در کارگروه و کمیته فنی در وزارت نیرو تصویب می شود . اعضای کمیته فنی هم لزوماً عضو وزارت نیرو نیستند . اساتید دانشگاه هم هستند واعضای كمیته فنی اعتبار و آبروی خود را گرو نمی گذارند که طرحی را تصویب کنند که مثلا مطالعات زمین شناسی اش مشکل داشته باشد. بنابرین در بحث آبرسانی ها در خوزستان ، به جز مواردی ، طرحی را که مطالعاتش به صورت شش دانگ آماده باشد ، نداریم. یعنی افراد صاحب نظر ننشستند مطالعه کنند و طرح را بررسی کنند. در بحث عدم وجود مطالعه در ابتدای کار وقتی شما طرح تان مطالعه ندارد و اجرای آن تصویب می شود و بودجه می دهند ، تنها کاری که می توانید بکنید این است که یکسری خرید انجام دهید مثلا لوله بخرید و دپو کنید.- ممکن است دستور اولویت اجرای این طرح ها از جایی غیر از وزارت نیرو یا سازمان آب و برق صادر شده باشد ؟ مثلا ستاد بحران ؟ * بله . در بسیاری موارد تصمیمات از بالاست که باید حتماً اجرا شود . یعنی جزو اختیارات عده ای دیده شده و آنها هم تعهداتش را پذیرفته اند . - و البته در این قضیه استانداری است که بیشتر فشار می آورد... *بله فشار استانداری هست . فشارهای اجتماعی و مشکلات موجود هم هست . به واقع مشکل آب شرب شهرهای خوزستان اینقدر حاد است که شاید لازم هم باشد که آبرسانی ها در مقطع کوتاه مدت بدون مطالعه و خیلی سریعتر از حد معمول و حتی با هرز روی اعتبارات و بودجه ها انجام شود. - دلیل این همه شتاب در انجام کار ، عمل به خواسته های مردم است یا ...؟ * ... ( مکث طولانی )
 |